Morphology

اختصاصات مرفولوژیک جنس کوزینیا Cousinia Cass.

چرخه رویشی   (duration)
گروه بزرگی از گونه های جنس کوزینیا چند ساله بوده و به صورت بوته هائی با بن سخت و چوبی هستند مانند گونه های بخش های:
Sects: Neurocentrae, Stenocephalae, Platyacanthae, Sphaerocephalae, Serratuloides, Badghysia, Lepidae, Pseudactinia, Cousinia

گروه دیگری دو یا چند ساله بوده و در طول عمر خود فقط یکبار گل می دهند مانند بیشتر گونه های بخش Sect. Cynaroides .
گروه کوچکی از این جنس  یکساله اند مانند بخشهای Sects: Tenellae, Dichotomae

صفات ریخت شناختی

برگ  (leaf)
بیشتر گونه های این جنس دارای برگهای خاردار دارند و تعداد کمی نیز در حاشیه دارای خارهای بسیار ریز و پراکنده هستند. مانند گونه های C. turcomanica, C. umbrosa, C. pseudarctium, C. olgae
این گروه در بین گونه های کوزینیا درصد ناچیزی را تشکیل می دهند. اشکال برگهای بن رست یا قاعده ای معمولا با برگهای ساقه ای متفاوت است. شکل برگهای قاعده ای حتی در پایه های مختلف یک گونه ممکن است متفاوت باشد. برگها ساده، مستطیلی،تخم مرغی یا بیضی است. در گروهی برگها شانه بخشی سطحی یا عمیق هستند.

برگهای قاعده ای
ممکن است بخش شانه ای عمیق با قطعات چرخه ای باشند. تنها گروهی که دارای این نوع برگ است بخش  Sect. alpinae است که به راحتی از دیگر بخشها جدا می شوند.
برگهای ساقه ای ممکن است آزاد و غیر کشیده بر ساقه باشند و گاهی کشیده بر ساقه و تشکیل باله هائی با طول و عرض متفاوت روی ساقه می دهند مانند بخشهای:
Sects. Cynaroides, Serratuloides, Pugioniferae, Stenocephalae, Albidae
ممکن است بعضی بخشها دارای گونه هائی با برگهای غیر کشیده نیز باشند.
کشیدگی برگ و تشکیل باله ممکن است به صورت ممتد و یا به صورت گسسته باشد.
گاهی برگهای بالائی ساقه ممکن است نسبت به دیگر برگها کوچکتر باشند و گاهی نیز بر عکس بزرگتر شده و کپه را به صورت گریبانی احاطه می کنند. این حالت در بعضی گونه های بخش  Cynaroides دیده می شوند مانند گونه های:
C. phyllocephala, C. iranica, C. khorramabadensis

پوشش کرکی    (indumentum)
وجود پوشش کرکی نمدی  (tomentose)و یا تار عنکبوتی (arachnoid)در بیشتر گونه این جنس دیده می شود. این نوع پوشش کرکی گاهی سطح زیرین برگ را بر اثر تراکم سفید رنگ کرده و برگ در اصطلاح دو رنگ (discolor)می شود. این صفت یکی از صفات کلیدی برای تمایز برخی واحد ها است.

کپه (capitulum/head)
کپه از نظر جنسیت همو گام یا با یک وضعیت جنسی است. همه گلها نرماده هستند. قطر کپه در بعضی گونه ها مانند گونه C. gracilis بسیار کوچک و تا چند میلی متر و در بعضی گونه ها مانند C. onopordioides, C. grandiceps به بیش از 9 سانتی متر می رسد. کپه دارای تارهائی در بین تخمدانها است. این تارها استوانه ای و بتدریج به طرف نوک باریک می شوند. زبر یا صاف بودن این تارها اغلب یکی از صفات متمایز کننده گونه ها است.  بندرت بعضی گونه ها دارای هر دو نوک تار زبر و صاف هستند.

برگک (bract)
تعداد برگکها در گونه های مختلف از حدود 25 تا بیشتر از 200 متغیر است. شکل برگکها نیز در بخشهای و گونه های مختلف متفاوت است. برگکهای دارای زائده  از صفات متمایز کننده بخش Cynaroides است. برگکها ممکن است خطی، تخم مرغی، با نوک تیز، یا با نوک تیز و بلند باشند. حاشیه برگکها نیز اغلب بدون خار است. در بعضی بخشها مانند بخش Cynaroides و بخش Spinuliferae  دارای خار و یا دارای مژه های ریز است. این صفت نیز یکی از صفات متمایز کننده این دو بخش از سایر بخشها است. بندرت بعضی بخشهای نیز مانند بخش Planthacanthae هم دارای برگکهای بدون زائده و هم دارای برگکهای زائده دار هستند. برگکها در سطح پشتی خود ممکن است دارای کرکهای عنکبوتی، کرکهای نمدی و یا حتی دارای غده های زردرنگ بدون پایک باشند.

گل floret/flower
تعداد گلها در گونه های مختلف بسیار متفاوت: از 3 گل در بعضی گونه های بخش Stenocephalae و بیشتر از 500 گل در بعضی گونه های بخش  Cynaroides است. این صفت یک صفت کلیدی و از صفات مهم تمایز بخش ها است.

جام (corolla)
رنگ جام در این جنس سفید، زرد، صورتی یا ارغوانی است. بندرت در بعضی گونه ها حتی در یک پایه رنگهای زرد و ارغوانی دیده می شود مانند C. commutata. با این وجود، رنگ جام صفت بسیار مهم در جداسازی گونه هاست. طول جام در بعضی گونه ها مانند  C. tenella تا 5 میلی متر و در بعضی دیگر مانند  C. onopordioidesبیشتر از 5 سانتی متر است.

نافه (androecium)
دارای 5 پرچم با میله های آزاد و بساکهائی به یکدیگر پیوسته به صورت لوله ای بلند است. طول میله های پرچم در گونه های مختلف کمی اختلاف دارد. قاعده بساکها دارای زائده ای است که از خصوصیات بسیار مهم جنس است. طول این زائده در گونه های مختلف متفاوت است. رنگ بساک ممکن است هم رنگ با جام و یا در گونه هائی متفاوت با رنگ جام باشد. سطح بساکها به جز بخش Lasiandrae بدون کرک است.

مادگی (gyneocium)
صفت تخمدان زیرین و تک خانه در تمام اعضای خانواده کاسنی عمومی است. قطعات کاسه گل به شکل تارهای موئی تحلیل یافته غالبا روی تخمدان وجود دارد.

میوه (fruit)
میوه فندقه achene بوده، در گونه های مختلف این جنس اشکال متفاوت دارد. تنوع شکلی در فندقه های این جنس گاهی سبب این نظر که شاید بتوان برخی از گونه های کوزینیا را در جنس های دیگری جای داد شده است. طول فندقه متغیر بوده، در گونه های C. pterocarpa حدود 9 میلی متر و در گونه C. microcarpa حدود 3 میلی متر است. شکل آن ممکن است تخت، یا متورم، باله دار یا بدون باله، سطح آن صاف یا رگه دار، یا ممکن است بدون هیچ تزئینات سطحی باشد. سطح آن ممکن است دارای چاله ها یا لکه هائی سیاه رنگ باشد.
فندقه ها دارای جقه ای (pappus) از کرکهای بینهایت شکننده است که به آسانی از فندقه جدا می شود.
از آنجائی که جقه کرک در چگونگی پراکنش بذر و انتشار گونه ها عاملی موثر است، زودافت بودن آن در بعضی گونه ها عامل مهم محدودیت انتشار است.